Αρχές διακόσμησης

ΜΕΡΙΚΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ  ΘΕΜΑ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ

 Ένας σωστά διακοσμημένος χώρος με την πλήρη έννοια της λέξης, που να χαρίζει στην αίσθηση και να ηρεμεί την ψυχή, ισορροπημένος και λειτουργικός, άνετος και ασφαλής, ανανεωμένος και ευχάριστος, είναι αυτό που κάθε άνθρωπος δικαιούται και πρέπει να αποκτήσει.

 Η ανάγκη βελτίωσης του ιδιωτικού χώρου ξεκίνησε αμέσως μετά που ο άνθρωπος άρχισε να βρίσκει και να κατασκευάζει το καταφύγιό του, για να προστατευτεί από τα στοιχεία της φύσης και τους κινδύνους που απειλούσαν τη ζωή του. Αρχικά οι βελτιώσεις αφορούσαν σε πρακτικές επεμβάσεις, και μόνο αφού εξασφάλισε την πλήρη κάλυψη των αναγκών αυτών άρχισε  να ενδιαφέρεται και για τις αισθητικές απαιτήσεις του εσωτερικού ιδιωτικού του χώρου.

 Η εξέλιξη στα χρόνια, οι οικονομικές και κοινωνικές ανακατατάξεις έφεραν και τις αντίστοιχες αλλαγές στον τρόπο που ο άνθρωπος λειτούργησε σχετικά με τον χώρο του, εστιάζοντας πότε υπέρ της μίας ή της άλλης πλευράς, όπως στο μπαρόκ υπέρ της αισθητικής, και στο ρασιοναλισμό υπέρ της λειτουργικότητας.

 Η σύγχρονη, όμως, βασική επιδίωξη είναι να συνταιριάζοναι η πρακτική και η αισθητική πλευρά. Ένας παράγοντας που, επίσης, επηρεάζει την όλη παρέμβαση στον χώρο αποτελεί η τεχνολογική εξέλιξη, που ειδικά στον αιώνα μας, επέφερε σημαντικές βελτιώσεις και ανέσεις στη ζωή μας, αλλά και νέες ιδέες και λύσεις που αφορούν καθαρά στην ανάγκη της δημιουργίας μιας ωραίας και άνετης ατμόσφαιρας. Θα ήταν δύσκολο να ζητήσει κάποιος σταθερούς κανόνες για την επίτευξη της ισορροπίας των λειτουργιών αυτών, της πρακτικής και αισθητικής παρέμβασης δηλαδή, από τη στιγμή που οι ανάγκες και οι απαιτήσεις, αλλά και τα τεχνολογικά μέσα αλλάζουν, γενικά όμως μπορούμε να πούμε ότι το δίπολο πρακτικότητα και αισθητική θεωρείται επιτυχές μόνο όταν αυτός που χρησιμοποιεί τον χώρο, μπορεί να νιώθει, όχι μόνο ασφάλεια και άνεση, αλλά και να αισθάνεται ότι ο χώρος τον αντιπροσωπεύει, τον εκφράζει και ταυτίζεται με την προσωπικότητα και την ιδιοσυγκρασία του.

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

1. Οι επιφάνεις του χώρου.

 
Κάθε χώρος ορίζεται από επιφάνειες επίπεδες ή καμπύλες, κάθε μία με τα δικά της χαρακτηριστικά, αλλά και λειτουργίες.

 

 Α. Το δάπεδο είναι η επιφάνεια με την οποία βρισκόμαστε σε διαρκή επαφή, η επιφάνεια που καταπονείται περισσότερο, που δέχεται τη μεγαλύτερη μηχανική επιβάρυνση διαμέσου του βάρους και της τριβής, η επιφάνεια που λερώνεται περισσότερο. Η επιλογή λοιπών των υλικών, πρωταρχικά πρέπει να εξυπηρετεί το βασικό πρόβλημα της αντοχής. Τα διαθέσιμα υλικά , από την πολύ περιορισμένη δυνατότητα που υπήρχε στο παρελθόν (πέτρα, μάρμαρο, ξύλο), σήμερα είναι σαφώς περισσότερα, καλύπτουν κάθε είδους ανάγκη και επιπλέον εξυπηρετούν και την αισθητική πλευρά με την εφαρμογή νέων τεχνολογιών και νέων υλικών παρασκευής, με απεριόριστη δυνατότητα επιλογής ως προς το μέγεθος, το χρώμα, την υφή, την αντοχή, αλλά και το κόστος.

 Β. Η οροφή ορίζει τον χώρο από πάνω. Δε βρίσκεται στο οπτικό πεδίο του ανθρώπου, είναι όμως η επιφάνεια εκείνη που καθορίζει το μέγεθος του χώρου, αφού είναι εντελώς ακάλυπτη από αντικείμενα. Συνήθως είναι επίπεδη και οι παρεμβάσεις μπορούν με τους κατάλληλους χειρισμούς να αναβαθμίσουν και να δώσουν χαρακτήρα στον χώρο, και αφορούν στην κατασκευή ψευδοροφών, επενδύσεις, χρωματισμό και φωτισμό.

 Γ. Ο τοίχος, το βασικότερο στοιχείο που ορίζει τον χώρο, αποτελεί την επιφάνεια που βρίσκεται άμεσα και πάντα στο οπτικό μας πεδίο, αποτελεί το όριο του χώρου, μας προστατεύει από κάθε εξωτερικό κίνδυνο, μας χαρίζει την αίσθηση της προσωπικής ζωής. Αποτελεί,  όμως και φραγμό, ένα εμπόδιο, έναν περιορισμό, εκείνη η επιφάνεια που ο λαός μας χρησιμοποιεί στις παροιμίες του και μεταφορές περισσότερο από κάθε άλλη επιφάνεια. Η επιφάνεια εκείνη που δέχεται τις μεγαλύτερες και πιο σημαντικές αλλαγές, ξεκινώντας από τα ανοίγματα που διακόπτουν την αδιαπερατότητα του, τις πόρτες που επιτρέπουν την επικοινωνία, τα χρώματα που δίνουν βάθος και χαρακτήρα στον χώρο, την ψευδαίσθηση του ανοίγματος, ένα παράθυρο, ένα σημείο φυγής και προέκτασης στον έξω κόσμο, μια φανταστική εικόνα, ένα ταξίδι, μια αλληγορία, ένα μήνυμα, ένα επίτευγμά μας, ένα τρόπαιο.

 Δ. Τα ανοίγματα: Ένας χώρος χωρίς ανοίγματα και πόρτες είναι ανυπόφορος για τον άνθρωπο, γιατί, ενώ παρέχει ασφάλεια από έξω, εντούτοις δίνει την αίσθηση του αδιέξοδου και απαγορεύει τη δυνατότητα διαφυγής. Η ζωή του ανθρώπου πρέπει να είναι πλήρης από εναλλασσόμενα ερεθίσματα, στα οποία ο μηχανισμός της αντίληψης που ενεργοποιείται από τα αισθητήρια όργανα πρέπει να αντιδρά ανάλογα με αυτό που θέλουμε. Να πούμε ότι ακόμα και αν οι συνθήκες ακουστικής, θέρμανσης και φωτισμού είναι ιδανικές, με τεχνητό τρόπο, η ζωή μέσα σε έναν τέτοιο χώρο είναι απάνθρωπη. Το ανθρώπινο σώμα πρέπει να υφίσταται τις διακυμάνσεις του ήχου, της θερμοκρασίας και του φωτός με φυσικό τρόπο, να αντιδρά και να εναλλάσσει   τα ερεθίσματα του προς αυτά, αλλιώς τα αισθητήρια όργανα μπουκώνουν, αδρανοποιούνται. Το μάτι πρέπει να αντιλαμβάνεται τις δομές και τις διακυμάνσεις του χρώματος, τους τόνους και τις υφές των υλικών. Το σώμα πρέπει να νιώθει τη θερμοκρασία και δια μέσου της αφής, τα χαρακτηριστικά των υλικών και την υφή τους. Αντιθέτως οι ψυχολογικές επιπτώσεις είναι σοβαρές και η διαβίωση σε τέτοιους χώρους αδύνατη.

2. Οπτική εντύπωση του χώρου

Κάθε μια από τις παραπάνω αναφερθείσες επιφάνειες απαιτεί διαφορετική προσέγγιση και διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης. Μια χαμηλωμένη οροφή , για παράδειγμα, δίνει την αίσθηση της ασφάλειας, χαλάρωσης και ηρεμίας και θα ήταν ιδανικό μέρος για την τοποθέτηση του τραπεζιού που τρώει η οικογένεια. Είναι κοινή η αίσθηση της ασφάλειας που νιώθει κάποιος, όταν μπορεί να ελέγχει οπτικά τον χώρο που βρίσκεται, Με την πλάτη στον τοίχο, κανείς νιώθει μεγαλύτερη ασφάλεια, ενώ στενοί χώροι είναι ιδανικοί για συγκέντρωση και πνευματική εργασία. Αντιθέτως ανοίγματα και ιδιαίτερα κατά τις νυκτερινές ώρες προκαλούν φόβο, ανησυχία και αποτελούν απειλή.

Είναι στην ανθρώπινη φύση να φοβάται το σκοτάδι, όσο ασφαλή και να είναι τα συστήματα κουφωμάτων ή το ύψος της κατοικίας. Η χρήση της κουρτίνας, αν και είναι προφανές ότι δεν παρέχει καμιά ασφάλεια, είναι ικανή να εξαλείψει αυτό το δυσάρεστο συναίσθημα, όσο και αν φαίνεται παράξενο ή παράλογο. Κάθε παρέμβαση ως εκ τούτου πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις ανθρωπομετρικές διαστάσεις του χώρου και των αντικειμένων που θα τοποθετηθούν, ώστε να ικανοποιούνται οι ανάγκες των ανθρώπων που θα ζουν στον χώρο, αλλά πρέπει να εξετάζονται με προσοχή και οι ψυχολογικές επεκτάσεις της κάθε επιλογής. Εργονομία και ψυχική ισορροπία. Όλες οι επιφάνειες, από τη στιγμή που βρίσκονται στον ίδιο χώρο αλληλεπιδρούν και πρέπει να συσχετίζονται αρμονικά μεταξύ τους.

 Διαφορετικά χρώματα, εναλλαγή ανοικτού και σκούρου χρώματος, ζεστοί ή ψυχροί τόνοι, οριζόντιες ή κάθετες ευθείες μπορούν να αλλάξουν την αίσθηση του βάθους, του πλάτους και του ύψους και να δώσουν άλλη όψη και μέγεθος στον χώρο. Δομικά στοιχεία, όπως κολόνες, δοκάρια, εσοχές μπορούν με τη χρήση της κατάλληλης τεχνικής να γίνουν πόλοι έλξης και αναφοράς στον χώρο, παρά να προσπαθήσουμε, ανεπιτυχώς συνήθως, να τα εξαφανίσουμε ή να τα ‘αγνοήσουμε’ . Διακοσμητικά στοιχεία, πίνακες και παραστάσεις, με τον κατάλληλο και σωστό φωτισμό ανοίγουν τον χώρο, που προεκτείνεται, έτσι, πέραν του τοίχου και επεκτείνουν δια μέσου της φαντασίας την απόσταση, δίνοντας την αίσθηση του τοπίου, του βάθους του ορίζοντα. Τα χρώματα, οι υφές, τα σχήματα, οι όγκοι, τα υλικά, αλλά και το πώς αντιλαμβανόμαστε όλα αυτά με τις αισθήσεις μας, εξαρτώνται από το φως. Αλλά στο φως δεν παίζει ρόλο μόνο η ποσότητα, αλλά και η ποιότητα. Το παιχνίδι φωτός και σκιάς γεννά τους όγκους. Η πλαστικότητα των αντικειμένων αξιοποιείται ή παραμορφώνεται από την ένταση και τη θέση των φωτιστικών στοιχείων που τα φωτίζουν.

Ο έντονος και δυνατός  φωτισμός προκαλεί θάμβωση και οι λεπτομέρειες  των αντικειμένων χάνονται,  όπως και με τον πολύ χαμηλό φωτισμό. Ο ισοπεδωτικά ομοιόμορφος  φωτισμός που κατά κανόνα χαρακτηρίζει την πλειονότητα των μελετών του εσωτερικού χώρου, αφαιρεί την ατμόσφαιρα, την χαλάρωση και την ηρεμία, αν φυσικά δεν πρόκειται για επαγγελματικό χώρο όπου η χαλάρωση και ηρεμία θα είχαν, για ευνόητους λόγους, αρνητικά αποτελέσματα. Ισορροπία και σωστή κατανομή, εναλλακτικές λύσεις και ποικιλία στη θέση των φωτιστικών πηγών, χαμηλός φωτισμός (από κάτω προς τα επάνω), κρυφός φωτισμός, άμεσος , διάχυτος ή συγκεντρωμένος, αλλάζουν τον χώρο και σκηνοθετούν διαφορετικά τον ψυχικό μας κόσμο.

Ιδιαιτέρως, επίσης, θα πρέπει βέβαια να προσεχθεί και η απόχρωση του φωτός που διαφέρει από το είδος των λαμπτήρων που θα χρησιμοποιηθούν και από τα τεχνικά χαρακτηριστικά τους.

Έτσι έχουμε ζεστούς και ψυχρούς φωτισμούς, όσον αφορά στους βαθμούς θερμοκρασίας χρώματος και όχι το αν εκπέμπει ή όχι θερμοκρασία ο λαμπτήρας κατά τη λειτουργία του. Ο φωτισμός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέρη της μελέτης και κατά συνέπεια η εγκατάσταση των ηλεκτρικών παροχών θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα και να αφήνει περιθώρια αλλαγών, αλλά και εναλλακτικών λύσεων.

 3.Διαρρύθμιση

Κάθε χώρος αποτελείται από επιμέρους χώρους (δωμάτια) που ως επί το πλείστον, αν εξαιρέσει κανείς τον αριθμό και το μέγεθος, καλούνται να καλύψουν τις ίδιες ανάγκες που έχει ο σύγχρονος άνθρωπος. Χωρίζονται στους κοινόχρηστους και τους ιδιωτικούς χώρους και έχουν ξεχωριστή σημασία και χρήση. Στους κοινόχρηστους χώρους κατατάσσονται οι που χρησιμοποιούνται συγχρόνως από τα μέλη της οικογένειας (κουζίνα, τραπεζαρία, καθιστικό), και τους ιδιωτικούς (υπνοδωμάτια, μπάνιο).

Βασικό μέλημα του σχεδιαστή (αρχιτέκτονα, διακοσμητή) είναι η επίσκεψη στον χώρο και η λεπτομερέστατη αποτύπωση όλων των υπάρχοντων δομικών στοιχείων και εγκαταστάσεων. Κατά τη συνέντευξη που θα ακολουθήσει η κατανόηση των αναγκών και η ψυχογράφιση του ιδιοκτήτη αποτελούν, ίσως, τον σημαντικότερο παράγοντα στην επίτευξη του στόχου, δηλαδή στην εκπόνηση της μελέτης με το μικρότερο δυνατό κόστος, όσον αφορά στον χρόνο μελέτης και κατασκευής και στο τελικό αποτέλεσμα που πρέπει να ικανοποιεί τους ιδιοκτήτες, αλλά και τον μελετητή.

Παρεξηγήσεις, αλλαγές σχεδίων κατά τη φάση της κατασκευής έχουν πάντα άσχημα αποτελέσματα και πρέπει να προλαμβάνονται. Η διαρρύθμιση του χώρου αφορά στο πώς και πού θα τοποθετηθούν τα έπιπλα σε γενικές γραμμές, αν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις ή και προτάσεις που αξιολογούνται, ποιες είναι οι αλλαγές και το κόστος στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις, αν υπάρχουν, και τέλος εφόσον υπάρξει οριστική συμφωνία αρχίζει η φάση της επιλογής των υλικών που θα συνθέσουν την τελική μελέτη σε αρμονία με το ρυθμό (στιλ) που επιθυμεί ο ιδιοκτήτης. Βασικοί κανόνες σε αυτή τη φάση, αν εξαιρέσει κανείς τους ανθρωπομετρικούς παράγοντες, τις διαστάσεις εκείνες δηλαδή που απαιτούνται για να επιτευχθεί η εργονομία και να μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα διάφορα αντικείμενα και έπιπλα που θα τοποθετηθούν στον χώρο, ουσιαστικά δεν υπάρχουν, αφού ο κάθε άνθρωπος έχει διαφορετική αίσθηση και άποψη στην επιλογή του στιλ των επίπλων του και των χρωμάτων. Πρόκειται για μια εργασία που αλλάζει από χώρο σε χώρο και από άνθρωπο σε άνθρωπο, που στην ουσία ποτέ δεν μαθαίνεται και από τους ίδιους τους επαγγελματίες, αφού οι εξελίξεις στον κόσμο της διακόσμησης είναι συνεχείς, με νέα υλικά και λύσεις να παρουσιάζονται καθημερινά, που ανατρέπουν τα δεδομένα και ανοίγουν νέους ορίζοντες.

 Ένας σωστά διακοσμημένος χώρος με την πλήρη έννοια της λέξης που να χαρίζει στην αίσθηση και να ηρεμεί την ψυχή, ισορροπημένος και λειτουργικός, άνετος και ασφαλής, ανανεωμένος και ευχάριστος είναι αυτό που κάθε άνθρωπος δικαιούται και πρέπει να αποκτήσει. Τα αυτοκόλλητα τοίχου μπορούν να συμβάλλουν σε αυτό.

Διάθεση, φαντασία, πειραματισμός. Αυτοί είναι τελικά οι βασικοί κανόνες. Δεν παίζει ρόλο το πότε θα γίνει. Το ταξίδι ως εκεί μετράει!

Παντελής Χατζηιωάννου Αρχιτέκτων.